26 Kasım 2020 Perşembe

Hayvansal Üretim Faaliyetleri için kontrol listesi


Bilindiği üzere, 6331 sayılı Kanunun “işverenin genel yükümlülüğü” başlıklı 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca işverenler işyerinde risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak ile...

Hayvansal Üretim Faaliyetleri için kontrol listesine word dosyası halinde ulaşmak için lütfen tıklayınız…

Bilindiği üzere, 6331 sayılı Kanunun “işverenin genel yükümlülüğü” başlıklı 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca işverenler işyerinde risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak ile yükümlüdür.

Söz konusu yükümlülüğün ne şekilde yerine getirileceği ile ilgili hususlar ise 29/12/2012 tarih ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinde belirtilmektedir. Bununla birlikte, Kanunun “iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri”, “iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin desteklenmesi” başlıkları altında yer alan 6 ve 7 maddeleri kademeli olarak yürürlüğe girmektedir.

Söz konusu süreçte, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü başlamamış olan işyerleri ile özellikle küçük esnaf ve sanatkara yönelik Bakanlığımız, geçtiğimiz dönemde, işverenlere bu konuda yol göstererek risk değerlendirmelerinin işverenlerin kendileri tarafından yapılmasını sağlamak ve süreci kolaylaştırmak amacıyla çeşitli sektörlere yönelik örnek niteliğinde risk değerlendirmesi rehberleri yayımlamıştır.

Ancak söz konusu çalışmaların başlatıldığı süreçten bu yana iki yıl geçmiş olup iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi, 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta bulunan işyerlerinin haricinde tüm işyerleri için yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla bu işyerlerinde risk değerlendirmesinin gerçekleştirilmesi, işyerindeki çalışma ortam ve şartlarını bilen ve bu konuda görevlendirilen İSG profesyonellerinin yükümlülüğündedir. Bu süreçte, sahadan alınan geribildirimler ve çalışmaların ticari amaçlar ile kullanılıyor olduğunun görülmesi Bakanlığımızı adım atmaya yöneltmiş olup bundan sonraki süreçte, İSG profesyoneli görevlendirme yükümlülüğünün yürürlüğe girmediği işyerleri için risk değerlendirmesi yerine geçmeyecek ancak çalışma ortamını iyileştirmeye yönelik kontrol listelerinin yayımlanmasına karar verilmiştir.

Risk değerlendirmeleri hususunda ise İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 17 nci maddesi kapsamında kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, işçi-işveren ve memur sendikaları ile kamu yararına çalışan sivil toplum kuruluşları faaliyet gösterdikleri sektörde rehber çalışmalarında bulunabilirler.

Hayvansal Üretim Faaliyetleri için kontrol listesi

Konu Başlığı

Kontrol Listesi

Evet J

Hayır L

Alınması Gereken Önlem

Sorumlu Kişi

Tamamlanacağı Tarih

 

GENEL & İŞYERİ DÜZENİ VE HİJYEN

 
 

Zemin, kayma veya düşmeyi mümkün olduğunca önleyecek şekilde tasarlanmış ve iç ve dış zeminler düzenli olarak kontrol ediliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Zeminde çökme, çukur, tümsek, erime vb. deformasyonlar bulunması halinde bunlara yönelik düzeltici çalışmalar yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çiftlik yerleşim düzeni yapılan işe uygun olarak tasarlanmış mı?

 

 

 

 

 

 

Bütün alanlar iyi aydınlatılmış, pencere alanı yeterince büyük ve doğal aydınlatmadan yeterince faydalanılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışma alanında ve silolarda temiz hava akımı bulunuyor ve tüm alanlar düzenli olarak havalandırılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Mevsimsel koşullara göre çalışma ortamı sıcaklığının çok soğuk ya da çok sıcak olması engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

İşyeri içerisindeki sıcaklık ve nem, rahatsızlık vermeyecek düzeyde tutuluyor mu?

 

 

 

 

 

 

İnsanlardan, makine ve donanımlardan kaynaklanabilecek veya dış ortam kaynaklı gürültünün rahatsız edici düzeyde olması engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Makine veya donanımlardan kaynaklanabilecek titreşimin rahatsız edici düzeyde olması engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

İşyerinde alkol, madde kullanımını önleyici tedbirler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Uygun yerlerde, atık türüne uygun yeterli sayıda ve büyüklükte atık kutuları bulunuyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanların yeme-içme, barınma gibi temel ihtiyaçları için uygun donanımlı alanlar ayrılmış mı?

 

 

 

 

 

 

İşyerinin temizliği düzenli olarak yapılıyor ve çalışma ortamında, hijyen açısından gerekli şartlar sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Temizlik yapılan alanda gerekli önlemler alınıyor mu? (Örneğin hayvan dışkılarının ortamdan uygun bir sistemle uzaklaştırılması)

 

 

 

 

 

 

Elleri ve vücudu gerektiğinde yıkayabilecek temiz lavabo ve duşlar mevcut mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar, işlerini bitirdikten sonra bütün malzemeleri yerlerine düzenli olarak yerleştiriyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışma alanı çalışanların rahat çalışmasını sağlayacak genişlikte ve çalışma ortamı çalışanların faaliyetlerini kısıtlamayacak şekilde tasarlanmış ve düzenli mi?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 

Çalışanlar için kolay ulaşılabilir noktalarda temiz içme suyu mevcut mu?

 

 

 

 

 

 

Tahıl, yem ve silaj depolama alanlarına girişler kapalı ve kilitli tutuluyor mu?

 

 

 

 

 

 

Yem ve silaj depolama alanlarında olası tehlikelere karşı uyarı işaretleri bulunuyor mu?

 

 

 

 

 

 

Organik tozu kontrol altına almak için kaynak çevreleme, lokal havalandırma ve ıslatma gibi uygun önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Silo gibi kapalı alanların bakım ve temizliği yapılırken dışarıda bir gözlemci bulunduruluyor mu?

 

 

 

 

 

 

MAKİNELER,

Makine, araç ve gereç tedariğinde CE işaretli olanların alınması sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

EL ALETLERİ

Makineler için üretici firmadan, Türkçe kullanım kılavuzları temin edilmiş mi ve makineler bu kılavuza uygun olarak kullanılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

VE

Tüm alet veya ekipmanların tasarım amaçlarına uygun yönde kullanılması sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 YARDIMCI APARATLAR

İmalatçının talimatları doğrultusunda tüm makinelerin düzenli bakımları ve periyodik kontrolleri yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Bakım onarım işleri yetkili ve yetkin kişiler tarafından gerçekleştiriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Bütün makine ve araç gereçlerde gerekli uyarı işaretleri bulunuyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Bütün makinaların etrafında çalışma için yeterli alan mevcut mu?

 

 

 

 

 

 

 

Tüm alet ve gereçlerin kullanımında gerekli hijyen şartları sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Kullanılan kablolu aletler takılma veya düşmeyi önleyecek şekilde kullanılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Kesici veya delici nitelikteki alet veya ekipmanların açıkta bulundurulması engelleniyor ve koruyucu içerisinde muhafaza edilmesi sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Kesici veya delici alet veya ekipmanlar uygun aralıklarla, kullanım öncesi ve sonrasında kontrol ediliyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Özellikle hareketli parçaları olan makineler/aletler, üreticisinin talimatları doğrultusunda koruma panelleri vb. önlemler ile koruma altına alınmış mı?

 

 

 

 

 

 

 

Makine ve iş ekipmanları kullanılırken koruyucularının her zaman yerinde ve iyi durumda olması sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

İçerisinde ve parçalarında dönen aksamları bulunan elektrikli aletler ile yapılan çalışmalar sırasında gerekli önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Makinelerin kazara/istemeden çalıştırılması engelleniyor ve makinelerin acil durdurma düğmeleri bulunuyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

İşveren makine koruyucularının çalışanlar tarafından uygun olarak kullanıp kullanılmadığını kontrol ediyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Özel cihaz, el aletleri ya da teknik aparatların sadece özel eğitim almış çalışanlar tarafından ve gerekli önlemler alınarak kullanılması sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

ELEKTRİK

Elektrik/sigorta kutuları kilitlenmiş, yetkisiz kişilerin erişimleri önleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kaçak akım rölesi ana elektrik hattına bağlanmış mı?

 

 

 

 

 

 

Tüm sigortaların korunaklı yerlerde olması sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Elektrikle ilgili bağlantılar sürekli kontrol ediliyor mu?Elektrikli donanımların ve elektrik sisteminin bakım ve onarımı belirli periyotlarla yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Elektrikli ekipmanların ıslak ortam, su ve kimyasal içerikli ürünler ile temas ettirilmesi engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

ERGONOMİ

 
 

Çalışanların uzun süre aynı pozisyonda veya fiziksel anlamda zorlayıcı çalışmaları (ağır yük kaldırma dahil) engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanların, işlerini yaparken çok uzak mesafelere uzanmak zorunda kalmaları engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlara, yaptıkları işe uygun masa, sandalye veya destek ekipman sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Oturarak yapılan çalışmalarda uygun şartlar (tezgâh, sandalye, tabure vs.) sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kas iskelet sistemini zorlayıcı ve tekrarlayan hareketleri önleyici tedbirler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kullanılan el aletleri ergonomik mi?

 

 

 

 

 

 

ELLE TAŞIMA

Elle taşınamayacak kadar ağır yüklerin çalışanlarca kaldırılması engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Yüklerin elle taşınmasından doğabilecek kas iskelet sistemi rahatsızlıkları ile yükleri doğru ve güvenli kaldırma konusunda çalışanlar bilgilendiriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Sırt ve bel incinmesi riski oluşturabilecek yüklerin itilmesini ya da çekilmesini sağlayacak uygun taşıma araçları sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

KİMYASALLAR

Tehlikeli kimyasallar yerine tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olanların kullanılması sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kimyasal maddelere yetkisiz kişilerin erişimi engellenmiş mi?

 

 

 

 

 

 

Kimyasal atıklar uygun şekilde imha ediliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kimyasallar uygun şartlarda depolanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kimyasalların Güvenlik Bilgi Formları (SDS) mevcut mu?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 

Çalışanların kimyasallara doğrudan maruziyeti engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar, kullanma kılavuzu bulunmayan ya da kullanma talimatı henüz hazırlanmamış tehlikeli kimyasalları kullanmamaları konusunda bilgilendiriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kimyasallarla işlem yapılan kapalı çalışma alanlarında uygun ve yeterli havalandırma mevcut mu?

 

Pestisit spreyleme sırasında gerekli önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kimyasalların çevreye (su, kanalizasyon, hava, toprak) yayılması engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kimyasal maddelerin (özellikle içerikleri nedeniyle alevlenebilir olanların) saklama koşullarına uyuluyor, bu malzemeler ısı, ışık ve diğer malzemelerden uzakta muhafaza ediliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Birbirleri ile tepkimeye girerek tehlikeli salımlar oluşturabilecek kimyasal maddelerin ayrı yerlerde muhafaza edilmesi sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Kimyasalların kullanımı sırasında alerji ve tahrişleri önlemek için cilt, göz veya solunum teması engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Yakıcı veya aşındırıcı maddeler veya yanıcı gazlarla yapılan çalışmalarda gerekli önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

ACİL DURUMLAR

İşyerinde, acil durum planı hazırlanmış mı?

 

 

 

 

 

 

Yeterli sayıda yangın söndürücü mevcut ve son kullanma tarihleri ve basınçları kontrol ediliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Yangın merdivenine açılan acil çıkış kapıları kilitli olmayıp dışa doğru açılacak şekilde tasarlanmış mı?

 

 

 

 

 

 

Acil çıkış kapılarına ulaşımı engelleyecek faktörler ortadan kaldırılmış ve yangın merdivenlerinin amacı dışında kullanılması engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Acil duruma neden olan olaya ilişkin iletişime geçilecek (yangın, gaz kaçağı, deprem vb.) telefon numaraları görünür yer(ler)e asılmış mı ve çalışanlar tarafından biliniyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 

Yangın uyarı sisteminin (sesli ve ışıklı uyarı) çalışır durumda olması sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

İlkyardım dolabı mevcut mu ve içeriği uygun mu?

 

 

 

 

 

 

BİYOLOJİK ETMENLER

 
 

Biyolojik etkenlere maruz kalan veya kalabilecek çalışan sayısının mümkün olan en az sayıda tutulması için gerekli organizasyonel düzenlemeler yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışma süreçleri ve teknik kontrol önlemleri, biyolojik etkenlerin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

Tıbbi ve biyolojik atıkların gerektiğinde uygun işlemlerden geçirildikten sonra çalışanlar tarafından güvenli bir biçimde toplanması, depolanması ve işyerinden uzaklaştırılması, güvenli ve özel kapların kullanılması da dâhil uygun yöntemlerle yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanların, biyolojik etkenlere maruz kalabileceği alanlarda yiyip içmeleri engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 

 

Çalışma ortamında tehlikeli biyolojik ajan kaynakları (bitkiler, hayvanlar ve hayvan orijinli maddeler, organik toz, atık vb.) ile ilgili her türlü tedbir alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

PSİKOSOSYAL ETKENLER

Çalışanlar ile işveren(ler) arasında iyi bir iletişim sürdürülüyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar; yetki, sorumluluk ve çalışma hedeflerini net olarak biliyor mu?

 

Çalışanlara, görev ve sorumlulukları haricinde talimat verilmesi engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

KAZALAR VE HASTALIKLAR

 
 

Çalışanların işe giriş muayeneleri ve periyodik kontrolleri yaptırılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

İş kazaları ve meslek hastalıkları Sosyal Güvenlik Kurumuna rapor ediliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Daha önce meydana gelmiş kazalar ve ramak kala olaylar incelenerek kayıt altına alınıyor, tehlike kaynakları tespit edilerek ileride benzer kazalar ile karşılaşmamak için gerekli önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Alerjik bünyede olan çalışanlar için (arı, böcek vb.) işe girişte ayrıntılı sağlık taraması yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 
 

 

Yüksekte (binalarda, makinelerde, ekipmanda, depolarda vb.) güvenli çalışma sistemi var mı?

 

 

 

 

 

 

 

Bütün taşınabilir merdivenler güvenli ve yapılan işler için uygun mu?

 

 

 

 

 

 

YÜKSEKTE ÇALIŞMA

Merdiven genişlikleri, basamak yükseklikleri ve tırabzanlar uygun mu?

 

 

 

 

 

 

 

Merdivenler yüksekte kullanıldığında sağlam ve dengeli bir şekilde durması sağlanmakta mı?

 

 

 

 

 

 

 

Taşınabilir merdivenlerin periyodik bakımları ve kontrolleri düzenli olarak ve her kullanım öncesi yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Yüksekte çalışılan zeminler ve merdiven ayakları kaydırmaz tabanlı mı?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yüksek bölümler sabit korkuluklar ve tırabzanlar ile çevrilmiş mi?

 

 

 

 

 

 

NAKLİYAT

Genel trafik ve yaya yolu birbirinden ayrılmış mı?

 

 

 

 

 

 

Çiftlik alanında araçların güvenli hareketi konusunda organizasyon yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Eski traktör kabinleri güvenlik kafesi (roll-bar) ile donatılmış mı?

 

 

 

 

 

 

Araçların ışıklandırma sistemi ve göstergeleri düzgün çalışıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışma alanında iç ve dış alan hız limitlerine uyuluyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Yetkisiz kişilerin işletmeye girişleri engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

SEKTÖRE ÖZEL RİSKLER

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hayvanlarla çalışırken en az iki yolu olan çıkış planlanmış mı?

 

 

 

 

 

 

 

Hayvanlara kılavuzluk ederken ve hayvanlarla çalışırken gerekli önlemler uygulanıyor mu?  (örneğin arıcılıkta kullanılan arı maskesi)

 

 

 

 

 

 

 

Hayvanlarda bulunabilecek kene, böcek gibi haşerelere karşı çalışanlar için tedbir alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Hayvanlarla çalışılan alanlarda olası kazalara karşı çalışana anında müdahale edebilecek refakatçi var mı?

 

 

 

 

 

 

 

Hasta hayvanların tedavisi yetkili kişilerce mi yapılıyor?

 

 

 

 

 

 

 

Hasta hayvanlar tedavi edilirken uygun önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Belirli periyotlarla hayvanlar aşılanıyor ve hasta olanlar karantinaya alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Hasta hayvanların itlafında gerekli önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Hayvanlarla yapılan çalışmalar sonrasında kişisel temizlik yapılıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Tüm kafes, kapı, yükleme oluğu ve çitler iyi durumda ve sağlam mı?

 

 

 

 

 

 

 

Yükleme boşaltma alanları çalışanların düşmesini engelleyecek şekilde korkuluklarla çevriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Çalışanların büyük araçlar arkasında sıkışmalarını engelleyecek tedbirler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

Çalışma sahası çiftlik içerisindeki elektrik ve yüksek gerilim hatlarına kabul edilebilir uzaklıkta mı?

 

 

 

 

 

 

 

Çocukların tehlikeli alanlara (çalışma alanları, hareket eden makinelerin civarı, yükseklik, depolama alanları, hayvanların bulunduğu bölmeler vb.) girişleri engelleniyor mu?

 

 

 

 

 

 

KİŞİSEL KORUYUCU

KKD‘ler CE işareti ve Türkçe kullanım klavuzu taşıyor mu?

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Çalışanlar yaptıkları işe uygun KKD kullanıyor mu? (Örneğin arıcılıkta delinme direnci yüksek koruyucu eldiven kullanımı)

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar için yaptıkları işe ve çalışma koşullarına uygun kıyafetler sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlara uygun ve kaymaz ayakkabılar sağlanıyor mu?

 

 

 

 

 

 

EĞİTİM VE BİLGİLENDİRME

Tüm çalışanlara enfeksiyon riskini azaltmak için genel hijyen bilgisi veriliyor mu ve gerekli önlemler alınıyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar iş sağlığı ve güvenliği konusunda eğitim almışlar mı?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar yaptıkları iş ve işin doğası gereği barındırdığı risklerle ilgili olarak gerekli eğitim ve bilgiye sahip mi?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar biyolojik etkenlerle çalışma sırasında maruz kalabileceği riskler konusunda bilgilendiriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar tehlikeli kimyasallarla çalışma sırasında maruz kalınabilecek riskler ve kimyasallar ile güvenli çalışma konusunda bilgilendiriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar kesilme, batma, yanma vb. nedenler ile oluşan yaralanmalar ve hayvanlardan kaynaklı kazalar yaşandığında nasıl ve kim tarafından müdahale edileceği konusunda bilgilendiriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar kullandıkları makine, araç ve gereçlerin güvenli kullanımı konusunda eğitiliyor mu?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 

Çalışanlar sağlık ve güvenlik işaretlerinin anlamları konusunda bilgilendiriliyor mu?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar yangın söndürücüleri kullanmayı biliyorlar mı?

 

 

 

 

 

 

Çalışanlar ilkyardım eğitimleri alıyorlar mı?

 

 

 

 

 

 

Eğitim ve bilgilendirme ile ilgili belgeler kayıt altına alınıyor ve kayıtlar uygun şekilde muhafaza ediliyor mu?

 

 

 

 

 

 

 




14 Haziran 2015, Pazar 00:58
defa okundu.

EN SON EKLENEN HABERLER !

sizde yorum yapın SESİNİZİ DUYURUN


NOT : Bu sayfalarda olan yorumlar ziyaretcilere aittir.